د سیاسی تصوراتو شننه !

په  پخوانی کمونزم او کپیتلزم ( سرمایه داری) نظامونو کي د فضیلت معیارونه څه دي؟

سره ددي چې دواړه نظامونه خپل اصول ، او بنسټونه لری ،چې دواړه نظامونه پری له یو بل څخه جلا کوی چې مخکي مو پری مفصل بحث کړیدی ،خو په دی نظامونو کي ځیني مهم عناصر دی چې یو انسان پکښې تلل کیږي او هغه عنصر د یو چا د فضیلت معیار دی

۱-سرمایه داری نظام : سره ددې چې دیموکراسی ، سیکولرزم ،ازاد بازارونه  او تولید  ددی نظام اساسی بنسټونه جوړوی  خو هغه څه چي د فضیلت معیار جوړوي هغه سرمایه او (پیسې ) دی ، همدا سرمایه  ده چې  له یوه انسان څخه  واکمن ، د خبری سړی ،  او داسی څوک جوړوی چې ټول پوهان او د عقل خاوندان به یې درناوی کوی او همدا  خلک د هیوادونو  دسیاست  اصلی لوبغاړی دي ، همدوی سیاسی  خلک پورته او کښته کوي .رهبران ټاکی او ځینی له منځه وړي  

۲-   کمونزم : د  دي نظام اصول او بنست چې په دکتاتوری ، الحاد ، د خصوصی ملکیت په لغوه او کمونست ګوند ته په وفاداری ایښودل شوی ، سرمایه پکښې د فضیلت معیار نه ده ، بلکه سرمایه  ددي نظام سره د ټکر او مقابلی  سنبول ؤ ځکه ریښتنی کمونست خپل شخصی ملکیت نه درلود  له همدی امله کمونستانو  به د فضیلت د له لاسه تللو له  ویری د  شخصی سرمایی له ښکاره کولو او راټولو ډډه کوله ..خو هلته بیا د فضیلت معیار کمونست ګوند ته بی قیده وفاداری وه ، په دی نظام کي هغه څوک لوړ پوړ ته ختل ، او د قدرت او واک ګدی ته رسیدل چي په پټو سترګو به یی د ګوند ټول اوامر په ځای کول او په عملی کولو کي یې هیڅ ډول ملاحظه په نظر کی نه نیوه  ، نو دوی ته د ګوند اصول او لارښوونی تر بل هر تړواو ، قوم ، دین ، خپلوی ...مهمی وی.

 خو کله چي کمونستی  نظامونه  په کپیتلستی واوښتل ..ټولو کمونستانو د سرمایی په راټولو پیل وکړ او کیدای شی تر پخوانیو سرمایه دارانو هم وړاندی شی

حقوقي معلومات

  

      لیکنه : محمدشفیق صادق

۱-د پولیسو ډولونه :

 د اداري حقوقو په اساس پولیس دوه ډوله دي : ۱- ادري پولیس ۲-قضایی پولیس

اداري پولیس :  د جرم د رامنځ ته کیدو مخکي دنده لری تر څو ، د خلکو امنیت تأمین کړی ، د جرمونو د ارتکاب مخه ونیسی ،د بی نظمی مخنیوی وکړی ، 

قضایی پولیس : د جرم له پیښیدو وروسته دنده لری چې د جرم د پیښیدو لاملونه  ، اسناد ، شواهد مدارک را پیدا کړي ،مجرم ونیسی ،له مجرم څخه د پیښې  اړوند پوښتني وکړی ،او بیا یې دوسيه ځارنوال ته وسپاري .

۲-اعتراف او اقرار: د پولیسو د پلټڼې په مهال دوه اصطلاح ګانې ډیرې کارول کیږي . یو اعتراف دی او بل هم اقرار

۱-اعتراف دی ته وایی چې مضنون یا تورن شخص د پولیسو ، ملی امنیت او یا څارنوال په وړاندي په خپل جرم اعتراف وکړي  دي حالت ته ، اعتراف وایی ،چې د دوسی او جرم په تثبیت او د جزا په ټاکلو کي مهم رول لوبوی ،اوس شرایطو کې  زیاتره  وخت ځارنوالان ، قاضیان په همدی اعتراف بسنه کوی او تورن د مجرم په توګه محاکمه کوي ، چې په مصر کې تیره میاشت د څو تنو اعدام هم د همدي اعتراف په اساس تر سره شو خو دا قانونی او اصولی لاره نده ، ځکه قاضی باید په ځپله هم دا اقرار واوری او بیا فیصله وکړي  .

۲- اقرار.: دا د محکمي په محضر او د قاضي په وړاندې د مضنون او تورن له خوا د جرم په تر سره کولو قایل کيدل دی چې پرته له زور او تهدید څخه به وي ، دا اصلی او قانونی لاره ده چې قاضی بیا کولای شي په همدی اقرار سره مجرم ته جزا وټاکي :

۳-ضیط او مصادره :

کله کله داسی پیښيږي چې ځینې مواد ، اجناس ، سامانونه  ، عقارات ، د اصلی مالک له ملکيت څخه بهر شي او ددولت په کنترول کي ولویږي .چې دا په دوو لارو صورت مومي : ۱- ضبط ، دا هغه حکم دی چې  اجناس ورسره   د پولیسو  ، څارنوال او یا نورو امنیتي ارګانونو له لوری د اصلی مالک له واک څخه بهر کیږي   ، خو دا حکم کیدی شی  موقت وی  او یا دایمي  او بیرته له ټاکلی وخت او موخې وروسته ورکول شي

مصادره بیا هغه حکم دی چې داجناسو په حق کې د محکمي له خوا په دایمې دول د دولت په اختیار کي ورکولو ته وایی ، چې دا حکم بیرته نه ګرځې او نه هم اجناس بیرته د مالک لاس ته ورځې ..

۴-د پولیسو د توقیف په مرحله کې د مظنون او تورن حقوق :

کله چې یو څوک د پولیسو له خوا د جرم په تور ونیول شي ، نو په دی مرحله کې د افغانستان قوانینو نوموړي تورن ته دا لاندې حقوق ورکړی :

۱-د سکوت حق : تورن حق لری چې سکوت اختیار کړي ، يا خپله خبری وکړی او ځواب ووایی او یا مدافع وکیل ونیسي او هغه یې به ځای خبری وکړی.

۲-د مدافع نیولو حق: تورن حق لری د ځان لپاره مدافع وکيل ونیسي او هغه د تورن په ځای پولیسو ته ځوابونه ووایی

۳-د نورو خلکو له تیری او حملی د تورن د حفاظت حق

۴- د مظنون د برائت الزمه حق : تر هغه وخته چې مظنون په قطعي ډول د محکمي له خوا مجرم نه وي پیژندل شوي ، نوموړی شخص د مظنون یا تورن په نوم پیژندل کيږي او د مجرم خطاب نه ورته کیږي او د د هغه حق دی.

۵-د نیولو او ګرفتاری په مهال ، هغه ته د نیولو د دليل او سبب اعلانول ..

۶-د مظنون د کور د تالاشي په مهال د مظنون او د هغه د مدافع وکيل د حضور حق

۷-د نیول کيدو ورسته د (۷۲) ساعتونو په موده کې د نوموړي د نسبتي دوسیی استول څارنوالی ته

۸-داچې جرم یو شخصی عمل دی یوازی تر مجرم پوری اړه لری ، نو جزا هم یوازی مجرم ته ورکول شي او د کورنی نور غړی ،او دوستان یې باید د هغه په تړاو ونه ځورول شي .

۹- یوازی هغه عمل جرم ګڼل کيږي چې به اسلامی شریعت او یا قانون کي ورته جرم ویل شوی وی ، او هغه جزا مجرم ته ورکول کیدای شي چې اسلامی شریعت او قانون ورته منلی وي ،پرته له دی نه جرم شته او نه جزا ، نو دا د هر چا حق دی چې باید رعایت شي.

۱۰- د پلټڼې ، تحقیق ،او تالاشي په مهال چې هر څه تر لاسه کيږي باید د محضر په پاڼو کې ثبت او په تورن امضاء شي پرته له دی هیڅ اسناد اوخبری اعتبار نه لری

د نړی د ژوندیو سیاسي افکارو د څيړنې لړې دوهمه برخه کپیتلزم ( سرمایه داري )

لویدیځوال کپیتلزم ( سرمایه داري  )نظام 

     لیکنه : محمدشفیق  صادق

دي نظام ته  په  انگلیسی  ژبه  کې   Capitalism)) او په عربی کې (رأسمالية) (  النظام الغربیة )وایی ، د نړیوالو نظامونو له ډلې چې په فکری ، سیاسي او اقتصادي برخه کې د نړی په ګڼو هيوادونو واک لری   یو هم سرمایه داري نظام دی، دي نظام ته ځینې خلک غربی نظام  او ځينې ورته امپریالیزم په خپله خاصه معنی هم وایی ، دا نظام  په اصل کي یو اقتصادي نظام دی چې سیاسي ، ټولنيزه او عقیدوي  فلسفه لری ، چې اساسي موخه او هدف یی د ليبرالي ( بی واکه ) آزادی په خپل  پراخ خاص مفهوم سره  د فردي خصوصي ملکيت وده ، پیاوړتیا او ساتنه او د دولتی کنترول څخه د فرد ازادی ده

ددی نظام تصورلومړی د (۱۴ـ۱۶ ) میلادي  پیړیو ترمنځ د فیوډالیزم په شکل په اروپا  کي رامنځ ته شو، چې دسرمایه داری نظام لپاره یې په تدریجې ډول په شپاړسمه میلادي پیړي کې لاره پرانیسته  او په اتلسمه ميلادي پیړی کې عملا  په برطانیه کي  د صنعتی انقلاب سره یو ځای پلی شو چې وروسته شمال لویديځې اروپا او شمالی امریکا ته هم ورسید ، ورسره په اروپا کي د قوم پالنی او سیکولرزم د شعارونو په پورته کولو سره د اتلسمي پیړی په پای کې  د فرانسی له انقلاب وروسته د دین او مذهب له اغیزو هم راووت او یوازې د داسې  انساني وږې نفس په ولکه کې ایسار شو چې د مړښت او بس والی وروستی حد پکښې نه تر سترګو کیږې.

سره ددې چې کپیتلزم په نظریاتی لحاظ تر ډیره په اقتصادي برخه تمرکز لری ، خو زموږ موخه ددي لویديځوال نظام مجموعې توضیح  ده  چې په اساس یې نن ورځ په لویدیځ او نوره نړی کې حکومتونه را منځ ته کيږي او د انسانی ټولني لپاره د ژوند کولو طرز او لاره  ترسیم کوي .

دا نظام په   سیاست ، ټولنیز ژوند ،دین او مذهب ، اقتصاد  کې خپل اصول لری چې په لنډو کي به پری رڼا واچوم .

ا- سیاست :

په دی نظام کې سیاسي چاري او سیاست د ديموکراسي په اساس تنظیم کيږي  ، دلته  د کمونزم په خلاف  ګوندونو ، ټولنو ، او د خلکو رایو او نظریاتو ته په اهمیت سره کتل  کيږي . ګوندونه او ټولني د فعالیت  ازادي لری ، او هر څوک کولای شي  برخه پکښې واخلي ،  پرته له دي چې د چا اهلیت ته وکتل شي ، په محدودو شرائطو سره ، هر څوک کولای شي ځان کانديد او یا بل چاته رایه ورکړي ، د هیواد مشر د خلکو د رایو په اساس ټاکل کيږي  ، په دی برخه کې دوه ډوله هيوادونه شتون لری ،یو هغه هيوادونه دي چې د دیموکراسی منابع کیږي  چې زیاتره د لویدیځې اروپا هیوادونه په دې  ډله کې راځې ،او په نړی  کې لومړی غږ لری ، دوهم  هغه هیوادونه دي  چې د همدي لومړی ډلي هیوادونو په مرسته او تر چتر لاندې د ديموکراسی ډنډوره غږوي ، هغه هيوادونه چې په لومړی لیکه کې دي ، هلته دیموکراسی د یوه پاخه دود او دستور په شان یو  منل شوی اصل دی چې حکومتونه پری رامنځ ته کیږي ، د دوو یا څو ګوندونو ترمنځ د واک ته رسیدو په سر سیالی کيږي او خلک د خپلې خوښې کاندید ته رایه ورکوي ، هلته دې تګ لارې ته خلک درناوی لری .

 خو ددې سره سره دا نظام خپلې نیمګړتیاوي هم لری ، په دی هیوادونو کې واکمني ټلوالی او ډلې د میډیا ، سرمایه دارانو، لویو شرکتونو په مالی او تبلیغاتی مرسته ،د خپلو خوښو کانیدانو په واک ته رسولو کې د ملت په غولونه او مخالفینو په کم ښودلو کې هڅي کوي ، خاص خلک چې د دوی ارزښتونه اومنافع خوندی ساتي  واک ته ورسوي ، خلکو ته  بی ځایه او د درواغو  وعدي ورکوی ، او خلکو ته غوړين او پاسته شعارونه ورکوی  ، په ځينو هیوادونو کې خو یوازي سرمایه داران کولای شي ځانونه او یا د خپلی خوښې کاندید واک ته ورسوی ، خواران ،بی پیسو خلک او کاریګره طبقه په خوب کې هم د پاچاهی او واک تصور نشي کولای . هغه  مشران ، پوهان او  سیاسي خلک  چې پیسې نه لری ،یا د واکمنو سره په لاره نه ځې ، د لویو سرمایه دارانو سره لاره نه وړی هیڅکله هم واک ته نشی رسیدلای .

له همدې امله د کمونزم مفکوره ددې تصور په مقابل کې د غبرګون په بڼه رامنځ ته شوه تر څو وکولای شي د سرمایه دارانو په وړاندي د کاریګرو یو حکومت رامنځ ته کړي .

خو هغه هیوادونه چې ددی سردارانو په ملاتړ کې او ترسیوري لاندی د دیموکراسي ناری وهې  هغوی بیا په هيڅ صورت د خپل مشر هیواد له خوښې پرته کوم کار نه کوي ، مشر هیواد ، همدی هیواد ته رهبران روزی، واک ، پیسې ، میدیا او زور په لاس ورکوی ، د د یموکراسی تر چتر لاندي خامخا خپل روزلی  مشران او رهبران واک ته رسوی ، کله خو د اولس د غولو لپاره همدا څو روزل شوی مشران په سیالی کې ودروي او هر یوه ته د مبارزی او مقابلی لپاره لازم لګښتونه  په لاس ورکړی ، او هغه  خلک چې د ملت له منځه پورته شي ، د اولس مصلحت ورته مهم وي  د ازادی احساس ولری ، د میدياګانو له لاری په مختلفو تورونو تورن کوی ، کم اهميته یی معرفی کوی ، په زور او زر یې تهدیدوي ، او د خپلو چارچیانو په لاس يې منزوي کوي .

خو که دا کار هم نتیجه ورنه کړی او ملت بیا هم خپل مخلص مشر ته رایه ورکړی ، نو بیا یي د هغو فوځونو به زور چې دوی روزلی دي ، د کودتا له لاری له منځه وړی او یا ، همدا فوځې افسران او جنرالان د استبداد په ډول پري واک ته رسوي ، چې په دي اړوند ، د ترکیی ،مصر ، الجزایر انتخابات او کودتاګانې  د افریقا ، لاتیني امریکا او عربی نړی هیوادونه یې ښې بیلګې دی

۲-ټولنیز ژوند :

په دي نظام کې د فرد آزادي یو مهم اصل دی ،  د فردی ازادي په اساس ، چې څه ډول غواړي هسی ژوند کولای شي ، هلته د شرم ، عار ، بی ننګې ،خواخوږي په نوم څوک څه نه پيژنې ، دی حالت په لویدیځو ټولنو کې  د کورنی  ویجاړيدو ته لاره هواره کړي ، کورنی ژوند په فردي ، او یا انډیوالي ژوند بدل شوي، پلار چې په اسلامي ټولنه کې د کورنی صدراعظم شمیرل کيږي ،خپل اهميت له لاسه ورکړي ، واک یې محدود او تر لاس لاندی غړي یې  خپل سری وی. په خپله ښځه ،  خپل بالغ زوی او لور واک  نه لری ، او هر یو ددي غړو څنګه چې غواړي هسی ژوند کولای شي ، په ځلمی توب کې  له ازدواج پرته د نارینه او ښځې ، او د همجنسو تر منځ ازادې  جنسی او نورې اړیکې یو قانونی اصل دی چې څوک پرې د اعتراض حق نه لری ، دي حالت ،  ځوانان او ټولنه  دې ته هڅولي چې د ازدواج په ځای چې دواړو نارینه او ښځې ته مکلفیتونه ټاکي ، په  ملګرتیا بسنه وکړي  ، هر وخت چې وغواړي دا ملګری پای ته ورسوي ،او بیا د نوي ملګري په لټه کي شي ،  په نتیجه کې،د زوجيت اړیکې کمزوري حالت ته رسیدلې  ،د نوی نسل مخنیوي رامنځ ته شوی . انسانی نفس دومره سرکشه شوی چې  د همجنس بازی تر پولي ، او د انسان او حیوان تر منځ د جنسی اړیکو او ازدواج تر سرحد پوري هم رسیدلی دی.

د کورنی د خرابیدو له امله د خپلوي ، دوستي او قرابت اړیکې چی اسلام ډیر ټينګار پری کوی ،له منځه تللی ، د والدینو سره مینه او د هغوی پالل ،د خپلوانو او دوستانو سره اړیکې له منځه تللی او هر څوک د فردي ګټې او خپل نفس د اشباع په تصور کي ورک وي .

ټولنيزی خواخوږي ګاني ، د بی کسه ، فقیر ، يتیم ، بی وزله او همسایه لاس نيوي ، صدقه خیرات ، سرسایه ،هدیه او بخشش ، چې اسلام پری ټینګار کوي ، د ټولني له منځه کډه کړې ، او دا کار د مال ضایع او بی هوده کار ګڼل شوی، له همدي امله دا کار فردی مسؤلیت نه ، بلکه د حکومتونو  تر وسې دنده ګرځیدلی ، او په ځينو هیوادونو  کې  د اتباعو د پالني تر کچې پاته شي .

۳- دين او مذهب

 په کپیتل  غربی یا دیموکراسی نظامونو کې  سره ددې چې دین د انسان د فردي حق په اساس په رسمیت پیژندل کیږي او د فرد تر شخصي کړنې پورې منل کيږي .په حکومتي چارو کې  په سیکولرزم باور لری  ، په دي معني چې دین اوسیاست  بیلتون سره لری ،.، دين به فردي تصور او کړنه وي چې په سیاسي او دولتی چارو کې به ورڅخه کار نه اخیستل کیږي .اروپا چې د فرانسي د انقلاب څخه وړاندي د پیوډالیزم او کلیسا د یوې ګډې ټلوالې له مخې اداره کيده  ،د همدي انقلاب وروسته یې په سیاسی چارو کې له دین سره پریکون اعلان کړ .

 په دي هیوادونو کې د عبادت مخه نه نیول کیږي خو په سیاست ، حکومت ، قضا ، او نورو چارو کې ورته د قانون په سترګه نه کتل کیږي ..

دا چې په لویدیځو هيوادونو کې د همدې اصل په اساس چي  دين به   په حکومتي چارو کې ونډه نه لری ، خو په عمل کې همدا هيوادونه  د مسیحیت سره خواخوږي لری ،مسیحې مبلیغینو ته  په غیر مسیحې هيوادونو او تر اشغال لاندې سیمو کې د فعالیت زمینه برابروي  او کله هم د مسیحيت تر چتر لاندې په ګڼو هیوادونو کې د خدمت او کار په پلمه مسیحيت هم خپروي  ، مسیحې مؤسسو ته مالی مرستي برابروي  ،چې د افریقا، شمالی اوجنوبی امریکا . او نورو تر اشغال لاندې هیوادونو مسیحې کول یې ښه بیلګه ده ، او د اسلام په وړاندې  چې  هلته یو نوی ، ځوان او د پراختیا په حال کې  دین  دی په مختلفو لارو مخنیوي کيږي  او په خلاف یې  د خلکو کرکه را پاروي.

۴-اقتصاد :

اقتصاد ددې نظام  اصل  او بنسټ جوړوي ، او اقتصاد دی چې د یوې فلسفي او تصور په اساس یی دا نظام رامنځ ته کړی ، دلته هر فعالیت د اقتصاد په تله تلل کيږي ،سیاست ، ټولنه ، بازار ،تولید ،رسنی ،اړیکې   هرڅه د اقتصاد په محور راڅرخې .

فردي  خصوصي ملکیتونو ته وده ورکول کيږي او عامه ملکيتونه را کميږي او له منځه ځې .

د حکومت دنده په  کښې  یوازی د رقابتونو رامنځ ته کول ، بازارونه لټول ، او مالیات تر لاسه کول دي.په دې نظام کې د تولید وسائل ، توزیع او تبادله په کلي ډول د افرادو په خصوصي ملکیت کي شامل وي ، او دولت پکښې کومه مداخله نه لری .

ددوی په آند ،په يوه سرمایه داري نظام کې هر سرمايه دار باید له خپلو ټولو امکانانو کار واخلی تر څو ګټه تر لاسه کړي . پرته له دي به خامخا له  زوال او تاوان سره مخ وي  نو له همدي امله ګټه ددې نظام  روح تشکيلوي  او د تاوان د مخنوي په موخه هر هغه کار ته لاس اوږدوي چې په توان کي یی وي  .

ویل کيږي چې برطانوی اقتصاد پوه جون کيناس ددي اقتصادي  مفکوری ایجادوونکی دی ، خو آدم سميټ (1723-1790)  په (۱۷۷۶) کال د ( د طبعیت څیړنه او د ملتونو د ثروت اسباب) تر نوم لاندی  کتاب ولیکه  چې ددي نظام اصول یې وټاکل ، ورپسې (دوید ريكاردو (1772-1823) په کپیتلزم کې د عایدتو د توزیع په نوم قونین شرحه کړل  ،دافيد هيوم (1711-1776 م) هم د ګټې نظریه رامنځ ته کړه  ، روبرت مالتوس (1766-1803) انګلیسی اقتصاد پوه بیا د نفوسو د ډیروالی په اساس د خوراکی موادو د کمښت نظریه خپره کړه  ، أدمون برك ، اللورد كينز (1883-1946)  او داسې نورو پوهانو ددې نظام د پرمختګ او رامنځ ته کولو په لاره کې ګڼې لیکني او نظر یې وړاندې کړیدي .

 

د کپیتلزم اقتصادي اصول :

کپیتلزم د اقتصاد په برخه کې  لاندې اصول او قوانين لری:

۱- اقتصادي لیبرالیزم  :ددې  نظام تر ټولو مهم  فکری او فلسفی اصل اقتصادي ليبرالیزم دی .  ددي معنی د فردي آزادی په اهمیت عقیده درلودل دی چې د فرد په  اصالت او د فرد په ازادي باندی تمرکز لری ، په دي نظام کي افراد کاملا ازادي لری چې څه ډول او په کومو لارو کولای شي له موجوده منابعو ګټه واخلی ، ځکه هر څوک په خپله تر بل چا ښه سنجولای شي چې  ګټه او منفعت یې په څه کې دی . او نورو ته تاوان رسول  ورته اهميت نه لری ، له همدي امله هلته سود ، قمار ، دوکه ، انحصار ،احتکار کوم جرم نه ، بلکه د ګټې لاري پيژندل کيږي

۲ :رقابت   : دا اصل دوهم مهم دی چې دی نظام ته رقابتي نظام هم ویل شوي ،دا چې ددې اصل نیژدې والی له لیبرالیزم سره ډیر زیات دی ، نو کولای شو ووایو چې دا دواړه اصول د سرمایه داري نظام اصلي پایی تشکيلوي ، یو کامل رقابتی بازار هغه بازار دی چې هر تولید کوونکي څه ډول چې غواړي په خپله خوښه خپل تولیدات وپلوری .او د نورو تولید کوونکو سره په نرخ ، کيفيت او اندازه کي سیالي او رقابت وکوي

۳-ازاد بازار او اقتصادی تعادل:

ددي اصل په اساس یوازی بازار د تعادل  د ایجاد برقرارکوونکی او د تقاضا او عرضی تنظیم کوونکی دی ، اوپه اقتصادي فعالیتونو کې د دولت او حکومت هر دول مداخله د دې طبعي نظم او خپل سری تعادل سره مخالف کار دی ،ددي معنی داده : که چیری د بازار تقاضا ( اړتیا) شیانو ته  له تولید څخه زیاته شوه ،نو د شیانو بیي په خپله لوړیږي .، خو که بازار ته د شیانو راتګ د خلکو او بازار له اړتیا ډیره شوه  ، نو د شیانو بیي په خپله رالویږي . له همدي امله د تولیداتو او شیانو زیاتوالی او کموالی د بازار په نرخ باندي اغیزه اچوي .او دا تعامل باید طبعي او د دولت له مداخلی پرته صورت ومومي .

تجاران ،سرمایه داران او د کارخانو مالکان چې څه ډول یې زړه وغواړی هسي خپل توکې پلوري ، کله کله لوی تجاران د کوچنیو سوداګرو د تاواني کولو په موخه ،او دا چې بازار یې په لاس کې پاته شي په لوی لاس د توکو بیې را کښته کوی ،او بیا یې بیرته د مالونو په  احتکار سره  لوړوی ... خو حکومتونه د عام اولس د خیر غوښتلو په ځای د همدی سرمایه لرونکو په خدمت کي منډې رامنډې وهي ځکه  د بیا کاندیدي په صورت کي ورته اړتیا لری

 په نتیجه کې د هیواد  واک او اختیار د څو سرمایه دارانو په لاس کې ولويږي . عام خلک د یوي ګولې ډوډي موندلو په موخه د سرمایه دارانو هر خدمت ته لاس په نامه ولاړ وي  او هیواد په یوه لوی طبقاتي نظام بدل شي . مال او ثروت ددې په ځای چې په مساوي او یا ټولیزه توګه د خلکو تر منځ وویشل شي چې همدا د اسلام لاره ده ، د څو محدودو سرمایه دارانو په لاس کې پاته کيږي.

تیرې تجربی:

  له هغې نیټې چې دا تصور په اروپا کې رامنځ ته شوی ، د اروپایی هیوادونو ترمنځ  د مال او ثروت د پیدا کولو ، د مالی سرچينو د موندلو په سر لویه سیالی پیل شوه ، د اروپایی هیوادونو ترمنځ  د اتلسمي  نولسمي او شلمی میلادی پیړيو لویی جګړي او ميلیونونو انسانانو وژل کيدل او د ښارونو له منځه تلل د همدې سیالي زیږنده وه  . مال او ثروت ، په  بازارونه کنترول ، خام مواد موندل د برتری او قوت لویه نښه وه  ،همدا سرمایه داري نظام ؤ چې اورپایان یې د خامو موادو د موندلو ، د اقتصادي برتري ، او د کارګري قوی د موندلو په موخه د نوری نړی ښکيل کولو او استعمار ته وهڅول .د همدی تصور په بنسټ ، د نړی ګڼې پراخه سیمي د اروپایی سیالیو په اور کې لولپه ، ثروتونه او خام مواد یې تري غلا کړل  ،د بازارموندولو او توکو د خرڅلاو په موخه  یی  تر استعمار لاندې هیوادونه سلګونه کلونه له پرمختګ څخه راوګرخول. د همدي موخې په لټه کې د هند لویه وچه ،امریکا ، افریقا ، استرالیا ، نوی زیلاند ... او ګڼ نور اسیايی هیوادونه ښکيل کړل ، د هغو هیوادونو په سرمایو او خامو موادو یې لسګونه او سلګونه کاله خپلی مانې وداني او هغوی یې د غلامانو او کاریګرو په توګه وکارول.

د مال او ثروت په لته کې یې د افریقا ميلونونه انسان د غلامانو په توګه په امریکا یانو وپلورل او افریقا یې د پیړیو له پاره د پرمختګ له کاروان څخه وروسته پاته کړه .

زموږ هیواد چې د هند له بحر او شمالی هند را نیولی تر خراسان او نیشابور پوري یوه لویه امپراتوري وه ،د همدی استعماری او کپیتلیستی سیاستونو په نتیجه کې د یو نیم سل کلونو لپاره د انګلستان او روسیی ترمنځ د رقابت ډګروه ، او موږ یې  لسګونه کاله په خپل هیواد کې وګړولو ، لویه امپراتوری یې راته دړې وړي ، او دوه سوه کاله د تمدن له کاروان ‎څخه وروسته پاته کړو.

بل لوري ته چې کله زموږ هیواد ته د کبیتلزم په اساس نوی دیموکراسی را رسیدلی ،د خلکو تر منځ د ثروت او سرمایی په بنسټ لوی واټنونه رامنخ ته شوي ، ځینې خلک د تورو پیسو په تر لاسه کولو ، د ثروت لوړ پوړ ته ورسیدل چې په مټ یې اوس د سیاست واګې هم د همدوی واک ته لویږي ، بل لوری د هیواد  نوی به سلو کې اوسیدونکی د سخت فقر ، بی وزلی او بی کاری سره لاس ګریوان دی ،  چي د ژوندی پاته کیدو په تمه هر ډول مشقت او سختي په ځان مني .

مأخذونه :

https://mawdoo3.com  الرأسمالية

https://ar.wikipedia.org/wiki/  الرأسمالية

رحمان‌زاده، مهدی، سایت پژوهه، http://www.pajoohe.com/fa/index. php?Page=definition&UID=۳۴۳۱۱#_ ftn۱

جاسبی، عبدالله، ارزیابی و نقد نظام‌های اقتصادی، تهران، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۷۶، چاپ اول، ص۵۹.

مدنی، امیرباقر، نظام‌های اقتصادی، تهران، ۱۳۵۲، چاپ‌خانه کیهان، ص۴۰-۴۴

: https://www.alukah.net/publications_competitions/0/54888/#ixzz5gQpCivFa

·         ملخص بحث: البناء السياسي بين النظام الإسلامي والنظام الديموقراطي(مقالة - الإصدارات والمسابقات)

·         ملخص بحث: النظام السياسي الإسلامي في مواجهة الديمقراطية الغربية(مقالة - الإصدارات والمسابقات)

ملخص بحث  مقارنة بين النظام السياسي الإسلامي والنظام الغربي https://www.alukah.net/publications_competitions/0/54888/

https://midan.aljazeera.net/intellect/sociology/2018/6/28   لماذا-تكره-الرأسمالية-الأسرة-وتسعى-لتفتيتها

ګفتگوی محرمانه تره کی و کاسیگین (؛تمنا می کنم به ما کمک نظامی کنید!) د

ګفتگوی محرمانه تره کی و کاسیگین؛تمنا می کنم به ما کمک نظامی کنید!

پارسینه: آنچه را که از نظر می گذرانید، متن گفتگوی تلفنی نور محمد تره کی از چهره های ارشد کمونیسم در افغانستان و رهبر حزب دمکراتیک خلق افغانستان با الکسی کاسیگین، نخست وزیر اتحاد جماهیر شوروی در خصوص قیام مردم هرات در سال 1357 و اوضاع عمومی افغانستان است؛ نوع بینش و وابستگی سیاسی-نظامی حزب دموکراتیک خلق به شوروی کاملا در این گفتگوی تلفنی هویداست.

»کاسیگین: به رفیق تره‌کی بگویید که من می‌خواهم از سوی رفیق برژنف و اعضای دفتر سیاسی به وی درود فراوان بفرستم.

تره‌کی: بسیار سپاسگزارم.

کاسیگین: سلامت باشید رفیق تره‌کی، بسیار خسته نباشید.

تره‌کی: نه، من خسته نمی‌شوم، امروز جلسه شورای انقلابی بود.

کاسیگین: بسیارخوب است. خیلی شادمانم. رفیق تره‌کی ممکن است اوضاع افغانستان را شرح دهید.

تره‌کی: اوضاع خوب نیست. رو به خرابی دارد. طی یک ماه و نیم گذشته از سوی ایران نز دیک به ۴۰۰۰ نفر نظامی با لباس غیرنظامی به افغانستان فرستاده شده‌اند. حالا تمام لشکر ۱۷ پیاده به علاوه واحدهای توپخانه و دفاع هوایی که بر روی هواپیماهای ما آتش گشوده‌اند، در دست آنان است. در شهر جنگ در جریان است.

کاسیگین: تعداد افراد لشکر چند است؟

تره‌کی: نزدیک به پنج هزار نفر،کلیه مهمات و انبارها در دست آنان است.

کاسیگین: آنجا برای شما چند نفر مانده است؟

تره‌کی: ۵۰۰ نفر، آنها تحت رهبری فرمانده لشکر در فرودگاه شهر مستقرند. برای تقویت آنان، ما با هوا‌پیماها از کابل گروه عملیاتی پیاده نموده‌ایم. این گروه از بامداد امروز آنجا قرار دارند.

کاسیگین: درمیان گارگران، شهر‌نشینان، و کارمندان، آیا هرات کسانی هستند که از شما پشتیبانی کنند؟

تره‌کی: پشتیبانی فعال از سوی مردم شهردیده نمی‌شود. مردم کاملاً زیر تـأثیر شعارهای شیعیان مانند «سخنان بی‌خدایان را باور نکنید و بسوی ما بیایید»، قرار گرفته‌اند. تبلیغات در این پایه مبتنی است.

کاسیگین: جمعیت هرات چند است؟

تره‌کی: حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار نفر. مردم با در نظرداشت تحول اوضاع عمل می‌کنند. هر جا که آنان را بکشانند، به همان جا می‌روند. حالا آنها از جانب مقابل پشتیبانی می‌کنند.

کاسیگین: کارگران آنجا زیاد اند؟

تره‌کی: خیلی کم، روی هم رفته ۱-۲ هزار نفر.

کاسیگین: شما دورنمای اوضاع در هرات را چگونه می‌بینید؟

تره‌کی: فکر می‌کنیم که امروز شام یا فردا صبح هرات سقوط می‌کند و کاملاً به دست مخالفان خواهد افتاد.

کاسیگین: آینده را چگونه پیش‌بینی می‌کنید؟

تره‌کی: ما معتقد هستیم که مخالفان واحدهای تازه‌ای را تشکیل داده و به پیشروی خود ادامه خواهند داد.

کاسیگین: شما نیرو ندارید که آنان را شکست بدهید؟

تره‌کی: کاش می‌داشتیم...

کاسیگین: شما در رابطه با این مساله چی پیشنهاد‌های دارید؟

تره‌کی: ما خواهش می‌کنیم که شما به ما کمک‌های عملی، انسانی و تسلیحاتی کنید.

کاسیگین: این مساله، خیلی دشوار است.

تره‌کی: در غیر این صورت شورشیان به سوی قندهار حرکت کرده و پس از آن به سوی کابل خواهند آمد. افغان‌هایی که به پاکستان گریخته‌اند، هم خواهند آمد. ایران و پاکستان روی یک برنامه برضد ما عمل می‌کنند. و به همین خاطر اگر شما حالا به هرات ضربه کاری وارد بیاورید، ممکن است، انقلاب را نجات بدهیم.

کاسیگین: جهانیان همه از این کار آگاه خواهند شد. شورشیان دستگاه‌های مخابره دارند. آنها فورا اطلاع خواهند داد.

تره‌کی: تمنا می‌کنم، کمک کنید.

کاسیگین: ما باید در باره این مسأله رای‌زنی کنیم.

تره‌کی: تا شما مشورت کنید، هرات سقوط خواهدکرد و آنگاه دردسرهای بزرگ‌تری هم برای اتحاد شوروی و هم برای افغانستان به بار خواهد آمد.

کاسیگین: حالا ممکن است، شما به من بگویید چه پیشگویی‌هایی در باره پاکستان و بعد هم جداگانه برای ایران دارید؟ شما با نیرو‌های مترقی و پیشاهنگ ایران رابطه ندارید؟ شما نمی‌توانید به آنان بگوییدکه حالا مهمترین دشمن شما ایالات متحده است. ایرانیان از امریکا خیلی خشمگینند. در بعد تبلیغاتی ممکن است این عامل را به کار گرفت.

تره‌کی: ما امروز اعلامیه‌ای بر ضد دولت ایران از طریق رادیو پخش کردیم و خاطر نشان شدیم که ایران در امور داخلی افغانستان در هرات مداخله می‌کند.

کاسیگین: شما لازم نمی‌بینید که اعلامیه‌ای هم برضد پاکستان پخش کنید؟

تره‌کی: فردا یا پس فردا اعلامیه مشابهی هم برضد پاکستان پخش خواهیم کرد.

کاسیگین: شما به ارتش خود امیدوار هستید؟ درجه وفاداری آن در کدام سطح است؟ شما نمی‌توانید نیروهای نظامی را گرد بیاورید که به هرات یورش ببرند؟

تره‌کی: ما فکر می‌کنیم که ارتش مطمئن است. اما نمی‌توانیم نیروها را از شهر‌های دیگر به سوی هرات سوق بدهیم، زیرا این کار موقعیت ما را در آن شهرها لرزان خواهند کرد.

کاسیگین: هرگاه ما به شما سریعاً تعداد بیشتر هواپیما و جنگ‌افزار بدهیم، شما نمی‌توانید، واحدهای تازه‌ای آرایش بدهید؟

تره‌کی: این کار زمان زیادی را در بر می‌گیرد، اما هرات از دست می‌رود.

کاسیگین: شما فکر می‌کنیدکه در صورت سقوط هرات، پاکستان دست به اعمال مشابهی از مرزهای خود خواهد زد؟

تره‌کی: احتمال این کار بسیار زیاد است. روحیه پاکستانی‌ها، پس از این تقویت خواهد شد. امریکایی‌ها به آنان کمک‌های لازم را خواهند کرد. پس از سقوط هرات، پاکستانی‌ها هم سربازان خود را به لباس غیرنظامی خواهند فرستاد تا شهرها را بگیرند و ایرانیان به مداخلات فعال‌تری دست خواهند زد. پیروزی در هرات کلید حل بقیه مسایل افغانستان است.

کاسیگین: شما چه عملکرد یا اعلامیه‌هایی از ما توقع دارید؟ دیدگاه‌های شما درباره این مساله در عرصه تبلیغات چگونه است؟

تره‌کی: باید کمک‌های تبلیغاتی و عملی را با هم توام ساخت. من پیشنهاد می‌کنم تا شما به روی تانک‌ها و هواپیما‌های خود، علایم افغانی بزنید. هیچ‌کس چیزی نخواهد دانست. نیروها را باید از جانب تورغندی و کابل به هرات سوق داد.

کاسیگین: تا کابل راه پیمود.

تره‌کی: تورغندی خیلی به هرات نزدیک است. اما می‌توانید سربازان را با هواپیما به کابل بفرستید و آنها از کابل به هرات فرستاده شوند، به عقیده ما هیچ‌کسی چیزی نخواهد دانست. همه فکر خواهند کرد که آنها سربازان دولتی افغانی اند.

کاسیگین: نمی‌خواهم شما را متاثر بسازم، اما این کار پنهان نخواهد ماند. پس از ۲ ساعت همه جهان از آن آگاه خواهد شد. همه فریاد سرخواهند داد که تهاجم اتحاد شوروی به افغانستان آغاز گردیده است. رفیق تره‌کی، بگویید، هرگاه ما با هواپیما‌ها اسلحه شامل زرهپوش به کابل بفرستیم، آیا شما تانکیست خواهید یافت یا نه؟

تره‌کی: به تعداد خیلی کم.

کاسیگین: چند نفر؟

تره‌کی: دقیق نمی‌توانم بگویم.

کاسیگین: هرگاه با هواپیماها برای شما سریعا زرهپوش، خمپاره‌انداز و مهمات لازمی بفرستم، شما متخصصانی که بتوانند این سلاح‌ها را استعمال کنند، پیدا خواهید توانست؟

تره‌کی: من به این سؤال نمی‌توانم پاسخ دهم، تنها مشاوران شوروی می‌توانند پاسخ بدهند.

کاسیگین: یعنی می‌توان چنین دانست که افغانستان کادرهای مجرب نظامی یا ندارد یا بسیار کم دارد. اما در اتحاد شوروی صدها افسر افغانی دوره‌های آمادگی را گذرانده‌اند این همه افسر کجایند؟

تره‌کی: بیشتر شان مسلمان ارتجاعی اند، به آنان نمی‌توانیم تکیه کنیم، به آنها اعتماد نداریم.

کاسیگین: نفوس کابل حالا چند نفر است؟

تره‌کی: نزدیک به یک میلیون نفر.

کاسیگین: هرگاه برای شما سریعاً با هواپیما اسلحه بفرستیم شما نمی‌توانید پنجاه هزار سرباز دیگر گرد بیاورید؟ چقدر نفر می‌توانید جمع کنید؟

تره‌کی: ما می‌توانیم تعدادی را جمع کنیم. در قدم اول از میان جوانان ولی برای آنکه آنان را آموزش بدهیم، زمان درازی لازم است.

کاسیگین: شما نمی‌توانید دانشجویان را جمع کنید؟

تره‌کی: ما می‌توانیم در باره دانشجویان و دانش‌آموزان کلاس‌های یازدهم و دوازدهم صحبت کنیم.

کاسیگین: از طبقه کارگر نمی‌توانید جمع کنید؟

تره‌کی: طبقه کارگر در افغانستان بسیار کوچک است.

کاسیگین: کشاورزان فقیر چه؟

تره‌کی: ما می‌توانیم تنها بر دانش‌آموزان و دانشگاهیان و تعداد کمی هم کارگران حساب کنیم. ولی آموزش آنان داستان درازی دارد، اما هرگاه لازم باشد ما به هر اقدامی دست خواهیم زد.

کاسیگین: ما تصمیم گرفته‌ایم به گونه رایگان، عاجل به شما جنگ‌افزار بفرستیم و هواپیماها و هلیکوپترهای شما را بازسازی کنیم. همچنان تصمیم گرفته شده است تا به شما صدها هزار تن گندم تحویل داده شود و بهای گاز صادراتی شما را از ۲۱ دلار در برابر هر هزار متر مکعب به ۳۲.۸۲ دلار بالا ببریم.

تره‌کی: خیلی خوب، اما بیایید درباره هرات صحبت کنیم.

کاسیگین: بیایید، شما نمی‌توانید حالا چند لشکر از میان پیشگامانی که می‌توانید به آنان اعتماد کنید، نه تنها در کابل، بلکه در دیگر جاها هم تشکیل دهید. اسلحه لازم را ما به شما می‌دهیم.

تره‌کی: ما کادرهای افسری نداریم. پاکستان هم افراد و افسران خود را به لباس افغانی می‌فرستد. چرا اتحاد شوروی نمی‌تواند ازبیک‌ها، تاجک‌ها و ترکمن‌ها را به لباس غیرنظامی بفرستد؟ هیچکس آنها را نخواهد شناخت.

کاسیگین: شما دیگر چی می‌توانید در باره هرات بگویید؟

تره‌کی: ما می‌خواهیم که شما تاجک‌ها، ازبیک‌ها و ترکمن‌ها را برای راندن تانک‌ها نزد ما بفرستید، زیرا کلیه این اقوام در افغانستان شناخته شده هستند. اگر جامه افغانی بپوشند و نشانه‌های افغانی به آنان زده شود، هیچ‌کس نخواهد دانست. به نظر ما این کار بسیار آسان است. نظر به تجربه پاکستان دیده می‌شود که این کار بسیار آسان است.

کاسیگین: البته شما مسأله را دست‌کم می‌گیرید. این یک مساله بسیار پیچیده سیاسی و بین‌المللی است. ما بار دیگر راجع به آن مشورت می‌کنیم و به شما پاسخ می‌دهیم. من فکر می‌کنم که بر شما لازم خواهد بود که واحدهای تازه تشکیل بدهید. زیرا تنها به نیروی اشخاصی که از بیرون می‌آیند، نمی‌توان تکیه زد. شما با توجه به تجربه انقلاب ایران می‌بینید که چگونه توده‌ها توانستد امریکایی‌ها و آنانی را که تلاش می‌ورزیدند خود را نگهبانان ایران بنمایند از آنجا بیرون بیاندازند. به هر حال با شما چنین قرار می‌گذاریم: مشورت می‌کنیم و به شما پاسخ می‌دهیم و شما در کشور خود با نظامیان خود و مشاوران ما مشورت کنید. در افغانستان نیروهایی هستند که شما را، با به مخاطره انداختن زندگی خود، حمایت کنند و به خاطر شما مبارزه کنند. این نیروها را باید همین حالا مسلح ساخت.

تره‌کی: زرهپوش‌ها را با هواپیما بفرستید.

کاسیگین: شما برای راندن این ماشین‌ها پرسنل دارید؟

تره‌کی: برای ۳۰-۳۵ ماشین راننده داریم.

کاسیگین: آنها افراد مطمئنی هستند؟ همراه با ماشین‌ها به سوی مخالفان نخواهند رفت؟ رانندگان ما که زبان شما را نمی‌دانند.

تره‌کی: شما ماشین‌ها را با رانندگانی که زبان می‌دانند بفرستید. تاجک‌ها و ازبیک‌ها همزبان ما هستند.

کاسیگین: من چنین پاسخی را از شما انتظار داشتم. ما رفقای شما هستیم و مبارزه مشترکی را به پیش می‌بریم. ازینرو نباید از یکدیگر دور شویم ما به شما بازهم تلفن خواهیم زد و دیدگاه‌های خود را به شما خواهیم گفت.

تره‌کی: درودها و آرزومندی‌های نیک ما را به رفیق برژنیف و اعضای دفتر سیاسی برسانید.

کاسیگین: متشکرم. به تمامی رفقای‌تان دورد برسانید. برای شما قاطعیت در حل مسایل، اعتماد به نفس و بهروزی آرزو می‌کنم. به امید دیدار.

منبع: کتاب «ارتش سرخ در افغانستان»/نویسنده: جنرال بوریس گروموف | مترجم: عزیز آریانفر